The Company Interest in Germany and Poland — A Comparative Legal Analysis in the Context of the European Sustainable Corporate Governance Initiative
Projekt bada, w jakim zakresie prawo spółek może funkcjonować jako narzędzie zrównoważonej działalności gospodarczej w perspektywie porównawczej polsko-niemieckiej.
Projekt bada, w jakim zakresie prawo spółek może funkcjonować jako narzędzie zrównoważonej działalności gospodarczej w perspektywie porównawczej polsko-niemieckiej. Zrównoważoność stanowi istotny wymóg wynikający zarówno z krajowych, jak i europejskich instrumentów regulacyjnych kształtujących gospodarkę i rynki finansowe.
Pytanie o cel, jakiemu powinny służyć spółki, należy do centralnych zagadnień doktryny i orzecznictwa prawa spółek. Kwestionowane jest niegdyś dominujące, czysto shareholder-value, podejście, a uwzględnianie interesów innych interesariuszy — pracowników, wierzycieli i konsumentów, jak również ochrony klimatu i środowiska — jest rozważane przez prawodawców w różnych jurysdykcjach. Projekt bada te tendencje i tym samym wykracza poza dychotomię modelu shareholder i stakeholder. Samo rozważanie tych dwóch wariantów jest bowiem zarówno ograniczone, jak i mylące z perspektywy zrównoważonego rozwoju spółek.
W prawie polskim i niemieckim, jak również w prawie większości innych państw członkowskich UE, prawo spółek adresuje pytanie o cel spółki przez prawny koncept interesu spółki. Ta kluczowa instytucja prawa spółek wymaga ponownej oceny, aby skutecznie sprostać aktualnym wyzwaniom ekologicznym, społecznym i ekonomicznym pojawiającym się pod parasolem zrównoważonego rozwoju w kontekście międzynarodowym i międzypokoleniowym.
Instytucja finansująca: Polsko-Niemiecka Fundacja na rzecz Nauki (Deutsch-Polnische Wissenschaftsstiftung / Polsko-Niemiecka Fundacja na rzecz Nauki). Instytucje współpracujące: Uniwersytet Warszawski (UW), Martin-Luther-Universität Halle-Wittenberg (MLU), Polsko-Niemiecka Fundacja na rzecz Nauki (DPWS/PNFN).
Kontakt: dr Anne-Marie Weber — adiunkt w Katedrze Prawa Handlowego (UW); prof. dr Anne-Christin Mittwoch — profesor w Katedrze Prawa Cywilnego, Europejskiego i Międzynarodowego Prawa Gospodarczego (MLU).
Przedmiot badań i luka badawcza. Prawny koncept interesu spółki jest uznawany za centralny przedmiot badań w obszarze prawa spółek. Jego analiza ma szczególne znaczenie w jurysdykcjach, w których nie istnieje jego definicja prawna. Prawo spółek zarówno Polski, jak i Niemiec — podobnie jak większości innych jurysdykcji UE — takiej definicji nie zawiera.
Pytania badawcze. Wobec zidentyfikowanych luk badawczych głównym celem projektu jest dyskusja nad tym, w jakim zakresie polsko-niemiecki model zrównoważonego corporate governance, zidentyfikowany w drodze pogłębionej komparatystyki prawnej, może stanowić punkt odniesienia dla przyszłego europejskiego rozwiązania w zakresie harmonizacji zrównoważonej koncepcji interesu spółki.
W pierwszym kroku badanie skoncentruje się na koncepcji interesu spółki w danym państwie, w szczególności jako łączniku obowiązku zrównoważonego corporate governance. Kolejnym zadaniem jest wzajemna analiza przygotowanych podsumowań oraz konsolidacja prawnoporównawcza, która pozwoli na egzegezę różnic i podobieństw. Zadanie to zostanie zrealizowane podczas zaplanowanej konferencji śródokresowej (online). Wnioskodawcy wraz z młodszymi badaczami zaprezentują wyniki właściwe dla swoich krajów oraz pierwsze wstępne wyniki porównania prawnego. Następnym krokiem będzie opublikowanie wyników badań porównawczych. W tym kontekście nacisk położony zostanie na właściwy dla danego kraju wkład dotyczący interesu spółki w Niemczech/Polsce oraz na opracowanie komparatystyczne. Wyniki pierwszej fazy projektu badawczego posłużą następnie jako punkt wyjścia do analizy prawa europejskiego. Na tym etapie przewidziano intensywne uczestnictwo międzynarodowej grupy stowarzyszonych naukowców, którzy wzbogacą analizę polsko-niemiecką o perspektywę unijną, zapewniając niezbędny pluralizm naukowej debaty nad harmonizacją europejską.
Stowarzyszeni naukowcy oraz inni młodsi badacze będą mieli możliwość wniesienia wkładu w konferencję końcową projektu, która odbędzie się w Warszawie. Materiały pokonferencyjne, zawierające wystąpienia uczestników projektu oraz naukowców stowarzyszonych, zostaną następnie opublikowane.
Zaplanowane działania
14 września 2023: konferencja śródokresowa (online) z udziałem zaproszonych partnerów z innych państw członkowskich UE — prezentacja wyników pierwszego roku badań i omówienie planu działań na drugi rok projektu.
wrzesień/październik 2023: publikacja wyników pierwszego roku badań w formie artykułu w czasopiśmie międzynarodowym.
2 października 2024: konferencja końcowa projektu w Warszawie.
Publikacje projektu
Lista publikacji będzie uzupełniana na bieżąco.
- T. Friedmann, A. Szczęsna, Sprawozdanie z konferencji: „Interes spółki – kluczowa koncepcja dla zrównoważonego biznesu w Europie?", Przegląd Prawa Handlowego 2025/2, s. 32-39.
- T. Friedmann, Tagungsbericht: „The Interest of the Company - A Driving Concept for Sustainable Business in Europe?", KlimaRZ 1/2025, s. 14-20.
- T. Friedmann, A. Szczęsna, Conference Report: „The Interest of the Company – A Driving Concept for Sustainable Business in Europe?", European Company Case Law (ECCL) 2024/4, s. 471–482.
- A-M. Weber, A-C. Mittwoch, Harmonizing Duties of Board Members in the Anthropocene: When Expectations Meet Reality, Review of European and Comparative Law 2023, vol. 52, nr 1, s. 143–168.
- A.-C. Mittwoch / T. Friedmann, Nachhaltiges Geschäftsleiterhandeln nach der CSDDD – im Unternehmensinteresse, NZG 2023, 1439-1446.
Wystąpienia konferencyjne
- 01
Konferencja końcowa projektu, Wydział Prawa i Administracji UW, 2 października 2024
2 października 2024 r. dwuletni projekt badawczy realizowany przez nasz zespół osiągnął swoją kulminację — konferencję końcową, która odbyła się na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego.
Konferencja była poświęcona analizie krajowej koncepcji interesu spółki w Niemczech, Polsce i innych państwach, z udziałem międzynarodowych stowarzyszonych naukowców.
Ustalenia dotyczące koncepcji interesu spółki jako katalizatora promowania bardziej zrównoważonych praktyk biznesowych w Europie są obecnie konsolidowane w obszernej wspólnej publikacji, znajdującej się w końcowej fazie przygotowań.
- 02
Konferencja końcowa — fotografia konferencyjna, UW, 2 października 2024
Materiały pokonferencyjne z udziałem uczestników projektu i stowarzyszonych naukowców zostaną opublikowane po zakończeniu wydarzenia.
- 03
Pobyt badawczy na Uniwersytecie w Oslo, od 26 sierpnia 2024
Od 26 sierpnia 2024 r. Tonio Friedmann odbył miesięczny pobyt badawczy na Uniwersytecie w Oslo pod opieką prof. Sjåfjell, badaczki stowarzyszonej z projektem. W tym czasie uczestniczył w jej kursie „Sustainability Business, Finance and Circular Economy" oraz w seminarium doktorskim z zakresu Sustainability Law dotyczącym regulacyjnego wpływu międzynarodowych regulacji i polityk na europejskich uczestników obrotu gospodarczego, gdzie zaprezentował również badania prowadzone w ramach projektu.
- 04
Pobyt badawczy na Uniwersytecie w Oslo — dodatkowa fotografia, 2024
Tonio Friedmann na Uniwersytecie w Oslo, sierpień 2024.
- 05
IV Forum Młodych Badaczy Prawa Handlowego, Wydział Prawa Uniwersytetu w Białymstoku, 23 maja 2024
23 maja 2024 r. Helena Kordasiewicz wygłosiła referat „Sustainability and Corporate Interest in Polish and German Law" (*Zrównoważony rozwój gospodarczy a pojęcie interesu spółki w prawie polskim i niemieckim*) podczas Międzynarodowej Konferencji „IV Forum Młodych Badaczy Prawa Handlowego", która odbyła się na Wydziale Prawa Uniwersytetu w Białymstoku.
- 06
Seminarium Koła Naukowego Niemieckiej Myśli Prawniczej UW, 16 maja 2023
16 maja 2023 r. dr Anne-Marie Weber i Aleksandra Szczęsna wygłosiły wykład zatytułowany „The company interest in Polish, German and European law", oparty na projekcie „Das Unternehmensinteresse in Deutschland und Polen – eine rechtsvergleichende Analyse im Kontext der europäischen Sustainable Corporate Governance-Initiative", podczas seminarium zorganizowanego przez Koło Naukowe Niemieckiej Myśli Prawniczej Uniwersytetu Warszawskiego.
Zespół projektu
prof. dr Anne-Christin Mittwoch
Anne-Christin Mittwoch kieruje Katedrą Prawa Prywatnego, Europejskiego i Międzynarodowego Prawa Gospodarczego oraz pełni funkcję Dyrektora Wykonawczego Instytutu Prawa Gospodarczego na Wydziale Prawa, Ekonomii i Biznesu Uniwersytetu Marcina Lutra w Halle-Wittenberg. Jest autorką monografii „Vollharmonisierung und Europäisches Privatrecht" („Pełna harmonizacja a europejskie prawo prywatne"), wyróżnionej w 2013 r. nagrodą Society for European Private Law. Jest również autorką monografii „Nachhaltigkeit und Unternehmensrecht" („Zrównoważony rozwój a prawo spółek"), wyróżnionej nagrodą naukową Fundacji Esche Schümann Commichau w 2022 r. i finansowanej przez DFG (Deutsche Forschungsgemeinschaft). Prof. dr Anne-Christin Mittwoch wykłada prawo spółek, prawo rynku kapitałowego, europejskie prawo prywatne, prawo prywatne międzynarodowe oraz prawo porównawcze.
dr Anne-Marie Weber
Anne-Marie Weber jest adiunktem w Katedrze Prawa Handlowego Uniwersytetu Warszawskiego, gdzie obroniła rozprawę doktorską nagrodzoną następnie przez Przewodniczącego Komisji Nadzoru Finansowego w konkursie na najlepszą pracę doktorską z zakresu rynku finansowego i opublikowaną jako monografia pt. „Wpływ instytucji prawnych rynku kapitałowego na efektywność spółek Skarbu Państwa". Absolwentka studiów magisterskich (LL.M.) na Berkeley School of Law. Wykłada prawo spółek i prawo rynku finansowego oraz jest wykładowczynią Szkoły Prawa Niemieckiego działającej przy Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. Dr Anne-Marie Weber jest częstym Visiting Scholar w Instytucie Maxa Plancka Prawa Porównawczego i Międzynarodowego Prawa Prywatnego w Hamburgu. Pełniła również funkcję Visiting Professor na Berkeley School of Law oraz na Uniwersytecie w Moguncji. Otrzymała szereg stypendiów i grantów badawczych, m.in. od rządu francuskiego (Campus France), Max Planck Gesellschaft oraz Narodowego Centrum Nauki. Jej rozprawa habilitacyjna, obecnie w przygotowaniu, dotyczy zagadnienia wdrażania i egzekwowania celów polityki klimatycznej za pomocą instytucji prawa prywatnego, przede wszystkim prawa spółek.
Tonio Friedmann
Doktorant w Katedrze Prawa Cywilnego, Europejskiego i Międzynarodowego Prawa Gospodarczego Uniwersytetu w Halle-Wittenberg. Tonio Friedmann ukończył studia na Uniwersytecie w Moguncji oraz studia magisterskie (LL.M.) na Uniwersytecie w Glasgow. Podczas aplikacji prawniczej oraz przed dołączeniem do projektu pracował w międzynarodowych kancelariach prawnych we Frankfurcie, Monachium i Londynie.
Aleksandra Szczęsna
Doktorantka w Katedrze Prawa Handlowego Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. Aleksandra Szczęsna ukończyła studia na Uniwersytecie Warszawskim oraz uzyskała tytuł magistra prawa biznesowego ze specjalizacją w francuskim i europejskim prawie biznesowym na Uniwersytecie w Poitiers. W swojej działalności zawodowej i naukowej koncentruje się na wpływie rozwoju technologicznego na różne gałęzie prawa.
Helena Kordasiewicz
Studentka studiów magisterskich na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. Interesuje się prawem bankowym, prawem konkurencji oraz prawem ochrony konsumentów. W swoich badaniach analizuje styki nowoczesnej bankowości oraz przeciwdziałania cyfrowemu wykluczeniu grup marginalizowanych. Studentka Szkoły Prawa Niemieckiego prowadzonej przez Uniwersytet Warszawski i Uniwersytet w Bonn. Jej doświadczenia zawodowe obejmują sektor bankowości cyfrowej oraz dział regulacyjny rynków kapitałowych w międzynarodowej kancelarii prawnej.