The role of sustainable corporate governance for EU climate policy
Rola corporate governance w transformacji w stronę zrównoważonego kapitalizmu — w świetle Europejskiego Zielonego Ładu i Agendy 2030.
W świetle najnowszych dowodów z nauk przyrodniczych zmiana klimatu wywołana działalnością człowieka jest coraz powszechniej rozumiana jako definiujące wyzwanie globalne naszej epoki. Uruchomiło to głęboki proces transformacji społeczno-kulturowej – rewolucję zrównoważonego rozwoju – który podaje w wątpliwość wiele podstawowych zasad organizacji aktywności gospodarczej.
W szczególności kwestionowane są dotychczasowe wyobrażenia o roli spółek w społeczeństwie. Polityka klimatyczna zajmuje wysokie miejsce na współczesnych globalnych agendach politycznych. Międzynarodowe zobowiązania, takie jak Porozumienie Paryskie czy Agenda ONZ na rzecz Zrównoważonego Rozwoju 2030, wyznaczają globalny kierunek polityki zrównoważonego rozwoju. W UE — obok zobowiązań traktatowych — Europejski Zielony Ład z deklaracją neutralności klimatycznej stanowi mapę drogową działań.
Spółki w naturalny sposób znajdują się w centrum uwagi prawodawców. Ich kluczowa rola w łagodzeniu zmiany klimatu — poprzez redukcję emisji netto oraz napędzanie innowacji i adaptacji niezbędnych do osiągnięcia gospodarki net-zero — jest powszechnie uznawana. W poszukiwaniu adekwatnych mechanizmów politycznych szczególnie istotne staje się pytanie o rolę corporate governance w aspirowanej transformacji w kierunku zrównoważonego kapitalizmu.
O ile instrumenty prawa publicznego — np. bezpośrednie regulacje emisji czy rozwiązania rynkowe — mają długą tradycję jako narzędzia polityki ochrony środowiska, o tyle najnowsze tendencje coraz mocniej akcentują rolę prawa prywatnego, w szczególności prawa spółek, we wdrażaniu celów polityki zrównoważonego rozwoju. Zasadniczo dąży się do silniejszego zobowiązania spółek do realizacji celów zrównoważonego rozwoju. Pojawia się zatem pytanie, czy instytucje prawa spółek mogą przekształcić ramy corporate governance tak, aby dostosować postępowanie spółek do celów polityki klimatycznej. „Corporate sustainability" to flaga, pod którą żegluje rozwijająca się debata.
Przedmiot badań i luka badawcza. Projekt podejmuje wyzwanie zrównoważonej reorientacji działalności gospodarczej. Bada, w jaki sposób cele polityki klimatycznej mogą być wspierane poprzez konstrukcję instytucji prawnych prawa prywatnego (prawa spółek) kształtujących corporate governance.
Etapy realizacji
Ogólna hipoteza projektu zakłada, że regulacja mechanizmów corporate governance poprzez prawo spółek — przy odpowiednim ukształtowaniu — może odgrywać kluczową rolę w katalizowaniu polityki klimatycznej UE. Opierając się na literaturze law & political economy oraz ekonomii instytucjonalnej, projekt identyfikuje konstytutywną rolę instytucji prawnych w kształtowaniu postępowania spółek. Fundamentalne znaczenie ma redefinicja celu spółki, ponieważ determinuje ona obowiązki rezydualnych decydentów spółki — tj. członków jej organów — i tym samym bezpośrednio wpływa na jej zachowanie. Weryfikacja hipotezy ogólnej zostanie przeprowadzona poprzez sprawdzenie siedmiu sub-hipotez, które definiują szczegółowe pytania badawcze projektu.
W pierwszym kroku projekt zidentyfikuje obecny stan prawny dotyczący corporate sustainability oraz na granularnym poziomie zbada teoretyczne podstawy odnoszące się do źródeł władzy oraz normatywności reformy corporate sustainability. Ustalenia te posłużą jako materiał wyjściowy do projektowania badań jakościowych i ilościowych.
Kolejnym zadaniem jest zebranie danych empirycznych. Zespół przeanalizuje reprezentatywną liczbę publicznie dostępnych statutów spółek notowanych w objętych badaniem jurysdykcjach oraz ich rocznych raportów niefinansowych, a także wybierze spółki do pogłębionych studiów przypadku jakościowego. W celu uchwycenia, jak MŚP rozumieją swój cel w kategoriach zrównoważoności, przeprowadzone zostaną badania ankietowe online skierowane do uprzednio zdefiniowanych grup respondentów. Badania empiryczne obejmą także pogłębione wywiady z decydentami politycznymi.
Następnym zadaniem będzie analiza i interpretacja zebranych danych, co umożliwi weryfikację sub-hipotez projektu. Planowane jest również skonsultowanie tych ustaleń z wybitnymi ekspertami w tej dziedzinie.
Osiągnięcie celu naukowego projektu powinno zaowocować serią prestiżowych publikacji naukowych skierowanych do szerokiego grona uczonych, w tym akademików z dyscyplin prawa i nauk politycznych.
Zaplanowane działania
Lista zaplanowanych wydarzeń będzie uzupełniana na bieżąco.
Publikacje projektu
Lista publikacji będzie uzupełniana na bieżąco.
- Corporate Due Diligence and Corporate Accountability - remedying environmental damage in a transboundary context [w:] S. Dudzik, A. Sikora, B. Iwańska (red.), Cross-border pollution and environmental disputes in EU Law. Global challenges and local remedies, Routledge 2025 (w druku) (K. Oplustil, A-M. Weber)
- O interesie spółki w kontekście postulatów zrównoważonego rozwoju – polemika, Przegląd Prawa Handlowego, 2025/7 (Anne-Marie Weber).
- Należyta staranność przedsiębiorstw jako element zrównoważonego ładu korporacyjnego - dyrektywa CS3D i jej wpływ na obowiązki i odpowiedzialność przedsiębiorstw, Przegląd Prawa Handlowego, 2024/11, s. 4-18 (K. Oplustil, A-M. Weber).
- Expanding the Toolbox of Sustainable Business Law: The Transnational Impacts of the EU Corporate Sustainability Due Diligence Directive (CSDDD), Pace Environmental Law Review, 2024/1, s. 155 - 181 (Anne-Marie Weber).
- Zrównoważony ład korporacyjny all'italiana, Przegląd Prawa Handlowego, 2022/10, s. 30-39 (Z. Mazur, A-M. Weber).
- Zrównoważony ład korporacyjny en français, Przegląd Prawa Handlowego, 2022/7, s. 15-23 (A. Szczęsna, A-M. Weber).
- Zrównoważony ład korporacyjny (sustainable corporate governance) – kierunek ewolucji polskiego prawa spółek?, Przegląd Prawa Handlowego, 2022/6, s. 20-33 (Z. Mazur, A. Szczęsna, A-M. Weber).
Wystąpienia konferencyjne
- 01
SMART Network Symposium, Università degli Studi di Torino, 19 września 2025
19 września 2025 r. dr Anne-Marie Weber wygłosiła referat zatytułowany „Advancing Sustainable Corporate Governance in the EU Capital Markets Union" podczas SMART Network Symposium „Sustainability is (Still) Possible! Governing Market Actors for a Safe and Just Space" goszczonego przez Università degli Studi di Torino. Dr Anne-Marie Weber wzięła również udział w panelu wraz z Beate Sjåfjell, Johnem Quinnem i Eleną Corcione, moderowanym przez Harma Schepela.
- 02
Max-Planck-Institut für ausländisches und internationales Privatrecht, 21 maja 2025
21 maja 2025 r. dr Anne-Marie Weber wraz ze Stephenem Parkiem (University of Connecticut School of Business) zaprezentowali referat work-in-progress „ESG Intermediaries and Corporate Sustainability Convergence" podczas „Aktuelle Stunde" w Max-Planck-Institut für ausländisches und internationales Privatrecht.
- 03
6th International Conference on European Company Law and Corporate Governance, Zagrzeb, 29 listopada 2024
29 listopada 2024 r. dr Anne-Marie Weber zaprezentowała wspólny referat badawczy „Corporate Purpose in Flux: The Role for Regulatory Strategies in Sustainable Finance" przygotowany ze Stephenem Parkiem (University of Connecticut School of Business) podczas 6th International Conference on European Company Law and Corporate Governance „New Era in Corporate Governance: Sustainability at Crossroads". Wydarzenie zostało zorganizowane przez Faculty of Economics & Business w Zagrzebiu.
- 04
Yunus Social Business Centre Conference, Alma Mater Studiorum – Università di Bologna, 3 listopada 2023
3 listopada 2023 r. dr Anne-Marie Weber i Aleksandra Szczęsna zaprezentowały referat zatytułowany „FinTech & ESG – Marriage of buzzwords, or compelling policy avenue for sustainable development?" podczas Yunus Social Business Centre Conference in Sustainable and Socially Responsible Finance 2023, goszczonej przez Alma Mater Studiorum – Università di Bologna.
- 05
Konferencja ESG, Szkoła Główna Handlowa w Warszawie, 12 października 2023
12 października 2023 r. Zofia Mazur i Aleksandra Szczęsna wzięły udział w konferencji „ESG – Sustainable transformation of the economy, local governments and financial markets – trends, challenges and best practices", zorganizowanej w Szkole Głównej Handlowej w Warszawie, i wygłosiły prezentację zatytułowaną „Sustainable transformation of the economy and corporate governance - conclusions from research on the so-called benefit corporation".
- 06
2023 Annual Meeting of the European Corporate Governance Institute (ECGI), Copenhagen Business School, 20 września 2023
20 września 2023 r. Anne-Marie Weber zaprezentowała referat „Redefining the Corporate Purpose - The Influential Role of Academics" podczas 2023 Annual Meeting of the European Corporate Governance Institute (ECGI), który odbył się w Copenhagen Business School.
Zespół projektu
Kierowniczka projektudr Anne-Marie Weber
Anne-Marie Weber jest adiunktem w Katedrze Prawa Handlowego Uniwersytetu Warszawskiego, gdzie obroniła rozprawę doktorską nagrodzoną następnie przez Przewodniczącego Komisji Nadzoru Finansowego w konkursie na najlepszą pracę doktorską z zakresu rynku finansowego i opublikowaną jako monografia pt. „Wpływ instytucji prawnych rynku kapitałowego na efektywność spółek Skarbu Państwa". Absolwentka studiów magisterskich (LL.M.) na Berkeley School of Law. Wykłada prawo spółek i prawo rynku finansowego oraz jest wykładowczynią Szkoły Prawa Niemieckiego działającej przy Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. Dr Anne-Marie Weber jest częstym Visiting Scholar w Instytucie Maxa Plancka Prawa Porównawczego i Międzynarodowego Prawa Prywatnego w Hamburgu. Pełniła również funkcję Visiting Professor na Berkeley School of Law oraz Uniwersytecie w Moguncji. Otrzymała szereg stypendiów i grantów badawczych, m.in. od rządu francuskiego (Campus France), Max Planck Gesellschaft oraz Narodowego Centrum Nauki. Jej rozprawa habilitacyjna, obecnie w przygotowaniu, dotyczy zagadnienia wdrażania i egzekwowania celów polityki klimatycznej za pomocą instytucji prawa prywatnego, przede wszystkim prawa spółek.
dr Zofia Mazur
Zofia Mazur uzyskała stopień doktora nauk prawnych na Uniwersytecie Rzymskim „Tor Vergata". Ukończyła studia na Uniwersytecie w Turynie i Uniwersytecie w Bolonii, zdobywając licencjat z Business and Public Administration Consultant (Bolonia) oraz dwa tytuły magistra w zakresie prawa cywilnego porównawczego (Turyn). Ukończyła także Instytut Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk (Podyplomowe Studium Prawa Konkurencji). Była visiting PhD candidate na Uniwersytecie Paryż Panthéon-Assas, a także stażystką we włoskim Urzędzie Ochrony Konkurencji w Rzymie oraz w Europejskim Urzędzie Nadzoru Bankowego w Paryżu. Obecnie jest Teaching Tutor na Uniwersytecie w Bolonii (kurs: Antitrust in Financial and Insurance Sector) oraz zewnętrznym konsultantem prawnym włoskiego Ministerstwa Przedsiębiorstw i Made in Italy.
Aleksandra Szczęsna
Doktorantka w Katedrze Prawa Handlowego Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. Aleksandra Szczęsna ukończyła studia na Uniwersytecie Warszawskim oraz uzyskała tytuł magistra prawa biznesowego ze specjalizacją w francuskim i europejskim prawie biznesowym na Uniwersytecie w Poitiers. W swojej działalności zawodowej i naukowej koncentruje się na wpływie rozwoju technologicznego na różne gałęzie prawa.