Skip to content
Chair of Roman and Ancient Law Additional information

Materials for students and the History of Law Olympiad

Roman law early-examination reading list and information about the M. Sczaniecki History of Law Olympiad (Institute of History of Law, Faculty of Law and Administration UW).

I

Roman law reading list for the early examination

Content below is available in Polish only.

Uprzejmie prosimy o przygotowanie na egzamin przedterminowy z prawa rzymskiego po jednej lekturze z obu poniższych list. Niektóre z lektur można pobrać po naciśnięciu ich tytułu (czasem zamiast cytowanego artykułu w pdfie znajdziecie analogiczny rozdział monografii).

Radzimy również zapoznać się z zestawem źródeł do egzegezy – niektórzy egzaminatorzy mogą Wam je przedstawić jako jedno z pytań.

Trudniejsze

01.Benincasa, Ryzyko związane z podróżami morskimi jako szczególnego rodzaju wkład niepieniężny do spółki w prawie rzymskim, Zeszyty Prawnicze UKSW 10.1 (2010), s. 49–81.02.Borysiak, „Ochrona członków rodziny spadkodawcy na tle historycznoprawnym oraz porównawczym”, Zeszyty Prawnicze [UKSW] 8/2008, z. 2, s. 149–189, Sum.03.Kacprzak, Sprzedaż rzeczy kradzionej, Zeszyty Prawnicze UKSW 2.1 (2002), s. 93–104.04.Kacprzak, Julian, Ulpian i nietypowa pożyczka. Zastosowanie analogii w rozważaniach prawniczych, Zeszyty Prawnicze UKSW 10.1 (2010), s. 29–47.05.Kordasiewicz, Custodiam praestare – ewolucja zobowiązania do strzeżenia rzeczy w prawie rzymskim, Zeszyty Prawnicze UKSW 1/2007, s. 49.06.Kordasiewicz, Problemy metodologiczne w badaniach nad znaczeniem custodiam praestare, Studia Iuridica 45 (2006).07.Kreuzsaler – J. Urbanik, „Humanity and Inhumanity of Law. The Case of Dionysia”, The Journal of Juristic Papyrology 38 (2008), s. 119–151.08.Krzynówek, Odpowiedzialność przedsiębiorcy (exercitor) w prawie rzymskim, Warszawa 2000, rozdział dotyczący zakresu praepositio.09.Kupiszewski, Stosunki majątkowe między narzeczonymi w prawie rzymskim klasycznym (dos i donatio), Prawo Kanoniczne 20 (1977) nr 3–4, s. 263–282.10.Longchamps de Bérier, Fideikomis uniwersalny a swoboda dysponowania majątkiem na wypadek śmierci: zmiany zakresu podmiotowego w rzymskim prawie spadkowym, Studia Iuridica 36 (1998), s. 137–158.11.Służewska, Societates venaliciariae – szczególny typ rzymskiej spółki czy kolejny krok na drodze do wykształcenia się solidarnej odpowiedzialności wspólników?, Studia Iuridica 43 (2004), s. 201–213.12.Stein, J. Shand, Legal Values In Western Society, Edinburgh 1974, rozdział pt. „Property”.13.Stępkowska, Dziedziczenie beztestamentowe krewnych kognacyjnych w świetle nowel 118 i 127 Justyniana, Czasopismo Prawno-Historyczne 2.1 (2002), s. 58–81.14.Szymańska, Actio civilis in factum – actio praescriptis verbis w responsach Labeona, Studia Iuridica 41 (2003), s. 293–306.15.Urbanik, Tabliczki Sulpiciuszy i rzymska praktyka prawna, Czasopismo Prawno-Historyczne 51 (1999), s. 51–75.16.Urbanik, Formalność rozwodu w rzymskim prawie klasycznym: D. 24.2.9 i Augustowskie divortiis modum imponere, Zeszyty Prawnicze [UKSW] 9,1 (2009), s. 85–121.17.Wołodkiewicz, „Deiectum vel effusum” i „positum aut suspensum” w prawie rzymskim, Czasopismo Prawno-Historyczne 20.2 (1968), s. 23–46.18.Wołodkiewicz, Obligationes ex variis causarum figuriis, Warszawa 1968, s. 43–74.19.Zabłocka, Realny charakter mutuum w rzymskim prawie klasycznym, Czasopismo Prawno-Historyczne 31.2 (1979), s. 1–30.
20.Amielańczyk, „U podstaw prawa prywatnego: „Rzymski proces cywilny” i jego zasady (Uwagi na marginesie nowego podręcznika prawa rzymskiego W. Dajczaka, T. Giaro i F. Longchampsa de Bérier)”, Gdańskie Studia Prawnicze 24 (2010), s. 157–175.
21.Kordasiewicz, „Zakres zastosowania edyktu nautae, caupones, stabularii ut recepta restituant”, Zeszyty Prawnicze 11.1 (2011), s. 163–180.
22.Nowak, „Losy mancypacji i testamentum per aes et libram w okresie pryncypatu i późnego Cesarstwa w świetle dokumentów praktyki prawnej”, Czasopismo Prawno-Historyczne LXIII (2011) z. 2, s. 241–259.

Łatwiejsze

01.W. Dajczak, Geneza określenia „res incorporalis” w prawie rzymskim, [w:] Studia z historii ustroju i prawa, Poznań 2002, s. 41–56.02.Koch, Ewolucja deliktu iniuria w prawie rzymskim epoki republikańskiej, Czasopismo Prawno-Historyczne 19.2 (1967), s. 51–74.03.Krzynówek, „Volenti non fit iniuria”. Powstanie i historia reguły, [w:] Łacińskie paremie w europejskiej kulturze prawnej i orzecznictwie sądów polskich, Warszawa 2001, s. 267–287.
04.Kupiszewski, Prawo rzymskie a współczesność, Warszawa 1988, s. 11–40 lub 176–189.
05.Kupiszewski, Rozważania o własności rzymskiej, Czasopismo Prawno-Historyczne 36.2 (1984), s. 27–55.06.Kuryłowicz, Geneza i forma rzymskiej adopcji, Annales UMCS Sec. G. Ius 22 (1975), s. 143–161.07.Longchamps de Bérier, Z badań nad rzymskim prawem spadkowym: konstrukcja fideikomisu uniwersalnego, Studia Iuridica 34 (1997), s. 107–147.
08.Palmirski, „Iudex qui litem suam fecit”. Z problematyki cywilnoprawnej odpowiedzialności sędziego, Czasopismo Prawno-Historyczne 55.1 (2003), s. 163–187.
09.Rozwadowski, Definicje prawa własności w rozwoju dziejowym, Czasopismo Prawno-Historyczne 36.2 (1984), część dotycząca prawa rzymskiego s. 8–26.10.Skalec, Testament mancypacyjny Antoniusa Silvanusa, Zeszyty Prawnicze [UKSW] 9.2 (2009), s. 29–46, Sum.
11.Sondel, Prawo rzymskie jako podstawa projektów kodyfikacyjnych w dawnej Polsce, Zeszyty Prawnicze UKSW 1 (2001), s. 47–69.
12.Stępkowska, Ustanowienie a ukonstytuowanie się posagu w rzymskim prawie klasycznym, Zeszyty Prawnicze UKSW 6.1 (2006), s. 195–218.
13.Tarwacka, Rozwód Carviliusa Rugi. Czy naprawdę pierwszy?, Czasopismo Prawno-Historyczne 54.1 (2002), s. 301–308.
14.Urbanik, Auctorati i auctoratio w prawie rzymskim, Czasopismo Prawno-Historyczne 47.1–2 (1995), s. 155–170.15.Urbanik, Konstantyńskie ograniczenie rozwodów: wolność małżeństw przebita szpilką do włosów, Studia Iuridica 2007.16.Wołodkiewicz, Rzymskie korzenie współczesnego prawa cywilnego, Warszawa 1978, s. 65–79 lub 81–114.
17.Zabłocka, U źródeł współczesnego prawodawstwa, [w:] Z dziejów kultury prawnej, Warszawa 2004, s. 71–84.
18.Zabłocka, Zmiany w ustawach małżeńskich Augusta za panowania dynastii julijsko-klaudyjskiej, Prawo Kanoniczne 30.1–2 (1987), s. 151–178.
19.Zabłocki, Rodzina rzymska w świetle Noctes atticae Aulusa Gelliusa, [w:] Rodzina w społeczeństwach antycznych i wczesnym chrześcijaństwie, Bydgoszcz 1995, s. 45–57.
20.Zabłocki, Zgoda małżeńska w prawie rzymskim, [w:] Honeste vivere… Księga Bojarskiego, Toruń 2001, s. 303–312.
21.Zabłocki, Leges de plebiscitis, Prawo Kanoniczne 35.1–2 (1992), s. 235–246.
22.Kuryłowicz, „Legatum per vindicationem. Z historii zapisu windykacyjnego”, Rozprawy z prawa prywatnego. Księga pamiątkowa dedykowana prof. A. Oleszce, Warszawa 2012, s. 275–287.
II

Additional materials

Paremie na egzamin z prawa rzymskiegoDOC · 30,5 KBPrzykładowy egzamin z prawa rzymskiegoDOC · 76 KBRomanistyka polska w pierwszym dziesięcioleciu XXI wiekuDOCX · 329,9 KBBadania romanistów polskich w latach 2011-2013DOC · 364,5 KBLex XII TabularumZIP · 82,9 KBSpadki – literaturaDOC · 33,5 KB
III

M. Sczaniecki History of Law Olympiad

Content below is available in Polish only.

Olimpiada Historyczno-Prawna im. M. Sczanieckiego w roku akademickim 2025/26

Do Olimpiady przystąpić może każda studentka albo student I roku studiów prawniczych (także studenci i studentki MISH) zainteresowany historią prawa i ustroju.

Do etapu wydziałowego Olimpiady uczestniczki i uczestnicy przygotowują się samodzielnie. Pracownicy Wydziału Prawa i Administracji w tej materii konsultacji udzielać nie będą.

Na stronie internetowej Wydziału Prawa i Administracji UW oraz na platformie Kampus 14 kwietnia 2026 zostaną umieszczone dwa kazusy: z prawa rzymskiego i tradycji romanistycznej oraz z ewolucji ustrojów państwowych i instytucji prawnych. Aby przystąpić do Olimpiady student albo studentka winni samodzielnie rozwiązać wszystkie kazusy. Rozwiązania każdego kazusu wraz z uzasadnieniem należy przesłać za pośrednictwem platformy Kampus (wystarczy się zalogować, zapisani na kurs będą Państwo automatycznie na podstawie USOS) do dnia 27 kwietnia 2026 do godziny 23.59. W przypadku braku dostępu do platformy Kampus prosimy o zgłaszanie tego problemu do dra Jana Jerzego Sowy na adres jan.jerzy.sowa@uw.edu.pl.

Za rozwiązanie każdego z kazusów można uzyskać max. 20 pkt.

Do 5 maja 2026 piętnaścioro autorek i autorów najlepszych rozwiązań zostanie poinformowanych o zakwalifikowaniu do ustnego etapu wydziałowego Olimpiady.

Etap ustny odbędzie się 15 maja 2026, o godz. 10 w s. 206 w Collegium Iuridicum I (tzw. Stary Wydział).

Uczestnicy i uczestniczki etapu ustnego odpowiadać będą ustnie przed komisją złożoną z pracowników katedr historyczno-prawnych WPiA UW. Każda studentka i każdy student wybiorą po jednym z dwóch modułów z odpowiednio prawa rzymskiego i tradycji romanistycznej oraz ewolucji ustrojów państwowych i instytucji prawnych i wylosuje konkretne pytanie z danego modułu. Do wyboru są następujące moduły (podajemy też zalecaną literaturę oprócz obowiązujących podręczników):

z prawa rzymskiego:

Własność i jej przedmiot w prawie rzymskim

  • W. Dajczak, Geneza określenia res incorporalis w prawie rzymskim, [w:] Studia z historii ustroju i prawa: księga dedykowana Jerzemu Walachowiczowi, red. H. Olszewski, Poznań 2002, s. 41–56.
  • H. Kupiszewski, Rozważania o własności rzymskiej, „Czasopismo Prawno-Historyczne”, t. 36/2 (1984), s. 27–55.
  • A. Pikulska-Radomska, Kilka uwag o sposobach nabycia własności w D. 41.1, „Acta Universitatis Lodziensis: folia iuridica”, t. 38 (1998), s. 3–19.

Rzymski system kontraktowy

  • Z. Benincasa, Kontrakt spółki jako alternatywna dla pożyczki morskiej forma prawna finansowania handlu morskiego, „Zeszyty Prawnicze”, t. 10.2 (2010), s. 61–91.
  • A. Tarwacka, Spółka w prawie rzymskim – między prawem prywatnym a prawem publicznym, [w:] Kształtowanie się spółki akcyjnej a doświadczenia polskie, red. M. Michalski, Warszawa 2020, s. 45–62.
  • M. Zabłocka, Realny charakter mutuum w rzymskim prawie klasycznym, „Czasopismo Prawno-Historyczne”, t. 31/2 (1979), s. 1–30.

z ewolucji ustrojów państwowych i instytucji prawnych:

Początki europejskiego parlamentaryzmu

  • F. Dumont, Zgromadzenia stanowe we Francji a sprawy podatkowe, „Czasopismo Prawno-Historyczne”, t. 27/2 (1975), s. 97–110.
  • Dzieje polskiego parlamentaryzmu, red. D. Kupisz, Warszawa 2022, rozdział I, s. 9–59.
  • Ustawa rządowa z 3 maja 1791 roku.
  • M. Wąsowicz, Prawo i obywatel: rzecz o historyczno-prawnych korzeniach europejskiego standardu ustrojowego, Warszawa 2015; rozdział III, s. 131–172.

Nurt klasyczny i socjologiczny i ich wpływ na kodyfikację prawa karnego materialnego w Europie

  • D. Janicka, O przestępstwach, karach i prewencji kryminalnej: studia z najnowszej historii polskiego prawa karnego i nauki prawa, Toruń 2021, rozdział: Niebezpieczny przestępca w doktrynie prawa karnego przełomu XIX/XX wieku, s. 235–260.
  • Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 11 lipca 1932 r. Kodeks karny (Dz.U. 1932 nr 60 poz. 571).
  • M. Wąsowicz, Z dziejów polskiego prawa karnego: prawo karne i nauka prawa karnego na ziemiach polskich w XIX wieku i w II Rzeczypospolitej, Warszawa 2025, rozdział V: Kodeks karny z 1932 roku, s. 111–151.

Wszyscy uczestnicy i uczestniczki etapu ustnego mogą otrzymać stosowne oceny z obydwu przedmiotów. Najlepsza dwójka otrzyma oceny celujące i reprezentować będzie Wydział Prawa i Administracji UW na Ogólnopolskim Finale Olimpiady Historyczno-Prawnej, który odbędzie się na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach 28 maja 2026.

Uwaga: kazusy można przeglądać bez konsekwencji, ale nie należy zatwierdzać rozwiązania i zakańczać przed tym, gdy mają już Państwo pewność, że rozwiązanie może być wysłane do sprawdzających. Sugerujemy stworzenie własnych kopii udzielonych odpowiedzi w edytorze tekstu. Jeśli w odpowiedniej rubryce będzie za mało miejsca na Państwa odpowiedź, mogą Państwo załączyć na platformie Kampus plik .pdf.

ohp-2026-kazusy.pdfPDF · 335,8 KB

Olimpiada Historyczno-Prawna im. M. Sczanieckiego w roku akademickim 2024/2025

  1. Do Olimpiady przystąpić może każdy student albo studentka I roku studiów prawniczych (także Studenci i Studentki MISH) zainteresowany/a historią prawa i ustroju.
  2. Do etapu wydziałowego Olimpiady Uczestnicy przygotowują się samodzielnie. Pracownicy Wydziału Prawa i Administracji w tej materii konsultacji udzielać nie będą.
  3. Na stronie internetowej Wydziału Prawa i Administracji UW i na platformie Kampus zostały umieszczone dwa kazusy: po jednym z prawa rzymskiego i tradycji romanistycznej oraz z ewolucji ustrojów państwowych i instytucji prawnych. Aby przystąpić do Olimpiady Studentka albo Student winni samodzielnie rozwiązać wszystkie kazusy. Rozwiązania każdego kazusu wraz z uzasadnieniem należy przesłać za pośrednictwem platformy Kampus (kampus-kursy.ckc.uw.edu.pl/course/view.php?id=938, wystarczy się zalogować, zapisani na kurs będą Państwo automatycznie na podstawie USOS) do dnia 21 kwietnia 2025 do godziny 23.59. W przypadku braku dostępu do platformy Kampus prosimy o zgłaszanie tego problemu do dra Jana Jerzego Sowy na adres jan.jerzy.sowa@uw.edu.pl.
  4. Za rozwiązanie każdego z kazusów można uzyskać max. 20 pkt.
  5. Do dnia 30 kwietnia 2025 piętnaścioro autorek i autorów najlepszych rozwiązań zostanie poinformowanych o zakwalifikowaniu do ustnego etapu wydziałowego Olimpiady.
  6. Etap ustny odbędzie się 7 maja 2025, o godz. 11.00, w s. 108, Collegium Iuridicum I.
  7. Uczestnicy i uczestniczki etapu ustnego odpowiadać będą ustnie przed komisją złożoną z pracowników Katedr Historyczno-Prawnych WPiA UW. Każda studentka i każdy student wybierze po jednym z dwóch modułów z odpowiednio prawa rzymskiego i tradycji romanistycznej oraz ewolucji ustrojów państwowych i instytucji prawnych (moduły zostaną przedstawione wkrótce) i wylosuje konkretne pytanie z danego modułu.
  8. Wszyscy Uczestnicy II etapu mogą otrzymać stosowne oceny z obydwu przedmiotów. Najlepsza dwójka otrzyma oceny celujące i reprezentować będzie Wydział Prawa i Administracji UW na Ogólnopolskim Finale Olimpiady Historyczno-Prawnej, który odbędzie na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Gdańskiego 22 maja 2025.
  9. Uwaga: kazusy można przeglądać bez konsekwencji, ale nie należy zatwierdzać rozwiązania i zakańczać przed tym, gdy mają już Państwo pewność, że rozwiązanie może być wysłane do sprawdzających. Sugerujemy stworzenie własnych kopii udzielonych odpowiedzi w edytorze tekstu.
Olimpiada Historyczno-Prawna 2025 – KazusyPDF · 369,6 KB